Camiño pola car­balleira sen saber moi ben que vou escribir hoxe. Quizais des­de este intre impre­ciso no que os pés avan­zan men­tres a cabeza se que­da atrás, atra­pa­da nun­ha frase que aín­da non existe. Veño aquí para deter o que corre demasi­a­do rápi­do, para poñer pal­abras onde antes só había un rumor de fol­las e algo semel­lante ao silen­cio.

Os car­bal­los érguense como unha memo­ria que non me apu­ra. Non me piden respostas nin con­clusións. A súa som­bra é un refuxio ás veces, unha feri­da out­ras, porque tamén aquí aprendín que o amor non é un con­cep­to pecha­do: é esta luz que entra a destem­po entre as pólas, é a humi­dade no chan que prom­ete vida e tamén esvara. O desamor non chegou nun­ca cun golpe seco; foi máis ben unha dis­tan­cia que medrou sen fac­er ruí­do, coma a her­ba que invade un camiño esque­ci­do.

Men­tres paseo, falo co pasa­do sen ide­al­iza­lo. A saudade non me chama para volver atrás, senón para enten­der por que cer­tas lem­bran­zas seguen vivas den­tro de min can­do fóra xa non exis­ten. Hai paisax­es que per­sis­ten como un latexo teimu­do. Esta ter­ra —real e sim­bóli­ca— é orixe e límite: sem­pre regre­so a ela, aín­da que sexa só co pen­sa­men­to, aín­da que sexa só para com­pro­bar quen son can­do deixo caer todas as más­caras.

Detéñome. Escoito. O tem­po perde forza can­do deixo de obe­de­ce­lo. Non creo na pro­du­tivi­dade con­stante nin na obri­ga de resolver o que sin­to. Camiñar é resi­s­tir: parar, mirar, acep­tar que a soidade non é unha caren­cia senón un espa­zo fér­til onde a miña voz pode falar sen inter­fer­en­cias. Aquí, entre car­bal­los, a soidade acom­páñame como unha pre­sen­za boa, aten­ta, case nece­saria.

Pen­so en voz alta men­tres avan­zo. Ás veces o que xorde é prosa que bus­ca rit­mo máis ca con­clusión; out­ras, pre­gun­tas que quedan aber­tas como claros no bosque. Non quero ensi­nar nada, nin con­vencer a ninguén. Quero com­par­tir este pro­ce­so mín­i­mo: o xesto humilde de nomear para que non desa­pareza, de escribir para que o vivi­do non se dilúa sen deixar ras­tro.

E can­do chego ao final do sendeiro —ou quizais ao seu come­zo— sin­to que algo que­dou dito, aín­da que non sai­ba exac­ta­mente que. Levo comi­go o cheiro da ter­ra mol­la­da, o renx­er das fol­las baixo os pés, esa cal­ma que non resolve nada pero o sostén todo. Sei que mañá o tem­po volverá apu­rarme, que o ruí­do regre­sará coa súa insis­ten­cia habit­u­al, pero tamén sei que esta car­balleira segue aquí, agar­dan­do.

Escri­bo porque camiñar non sem­pre chega. Porque hai emo­cións que só se deix­an tocar can­do se trans­for­man en pal­abras. Porque nomear é unha for­ma de coidar, de acom­pañar o que doe e tamén o que sal­va. Este tex­to, coma este paseo, non quere ser un lugar de chega­da, senón de trán­si­to: un espa­zo onde o tem­po se dobra un pouco e onde a lec­tura —como o camiño— pode ser unha for­ma de pausa.

Se alguén, nal­gún lugar, recoñece neste final algo pro­pio —un eco, unha pre­gun­ta, unha emo­ción sen nome— entón a car­balleira non rema­ta aquí. Con­tinúa no out­ro, no silen­cio com­par­tido, nesa certeza peque­na pero fon­da de que non esta­mos tan sos can­do alguén pon pal­abras ao que tamén nos atrav­esa. E o máis xan­gal é que este tex­to o escribín sen­ta­do nun ban­co da  Sen­da Botáni­ca do Retiro e con­tem­p­lan­do un fer­moso car­ballo. (Fog­ar da miña escri­ta)

Can­do pen­so na miña infan­cia e na miña ado­les­cen­cia ―a tardía tamén―, o corazón lévame inevitable­mente a dúas aldeas que mar­caron a miña vida e a memo­ria da miña famil­ia.

En Bertamiráns, na fin­ca da famil­ia da miña nai chama­da A Pere­g­ri­na, erguíase unha peque­na capela que era moito máis ca pedra e cal. Hoxe segue en pé, pero sen cul­to. Era o noso recun­cho sagra­do, o lugar onde a Virxe Pere­g­ri­na nos acol­lía baixo o seu man­to pro­tec­tor.

Cada agos­to, a fes­ta enchía o aire de músi­ca, de risas e de devo­ción. As cam­pás repeni­ca­ban con ale­gría, e nós, nenos e maiores, vestía­monos de gala para hon­rar á nosa Virxe. Aquel día era un encon­tro de almas, un intre no que a famil­ia e os veciños nos fun­di­amos nun­ha mes­ma emo­ción, entre o cheiro a rosquil­las e o son das gaitas que facían vibrar o corazón.

Logo, en setem­bro, o camiño lev­ábame a Vedra, á fin­ca da famil­ia do meu pai chama­da O Bur­go, onde a Virxe das Ermi­das era a pro­tag­o­nista. Alí a fes­ta tiña out­ro sabor, dis­tin­to, pero igual­mente entrañable. Era como se o cal­en­dario nos regalase dúas citas impre­scindibles, dúas paradas obri­gadas no camiño da vida. En Vedra, a devo­ción tiña un ton máis descoñe­ci­do para min, pero tamén máis ínti­mo. Recor­do as pro­ce­sións, os can­tos, e esa sen­sación de que cada pedra do lugar gard­a­ba a pega­da dos nosos devan­ceiros. Era como se o tem­po se detivese, e nós, pequenos e grandes, nos sen­ti­amos parte dun­ha tradi­ción que nos tran­scendía.

Estas dúas fes­tas, a de Bertamiráns e a de Vedra, eran moito máis ca cel­e­bracións relix­iosas. Eran a expre­sión viva da nosa iden­ti­dade, da unión famil­iar, da ale­gría com­par­ti­da e da fe her­da­da. Cada vez que pecho os ollos, vexo as luces das fes­tas, escoito as gaitas e sin­to o latexo das cam­pás. E no fon­do do meu peito, unha grat­i­tude inmen­sa medra, porque sei que esas lem­bran­zas son o tesouro máis valioso que me deixaron os meus pais e os meus avós.

Hoxe, can­do regre­so de can­do en can­do a eses lugares, sin­to que as capelas seguen a falarme, inda que non teñan cul­to, que as Virx­es seguen a mirarme con esa ten­rura anti­ga, e que cada agos­to e cada setem­bro son unha ponte entre o pasa­do e o pre­sente. Son a memo­ria viva da miña famil­ia, o recor­do que me fai sor­rir con nos­talx­ia e que me enche de orgul­lo. Porque alí, entre Bertamiráns e Vedra, aprendín que a fe e a fes­ta, a tradi­ción e a ale­gría, poden con­vivir nun mes­mo latexo, e que ese latexo é o que nos man­tén unidos, xeración tras xeración.

Mais hoxe, can­do vol­vo a eses lugares, sín­tome tamén atrav­es­a­do por unha feri­da silen­ciosa: sei que aque­les tem­pos non se poden recu­per­ar, que as risas com­par­tidas e a calor humana que enchía cada recun­cho xa non regre­sarán. Ago­ra vexo como a imper­son­al­i­dade e a indiferen­za medran, como moi­ta xente, sobre todo na segun­da fin­ca, parece allea á miña pre­sen­za, coma se a memo­ria que eu gar­do con tan­to amor non tivese xa espel­lo nos seus ollos. Esa dis­tan­cia doe, porque con­trasta coa inten­si­dade da lem­bran­za, e déix­ame cun­ha saudade fon­da, cun­ha melan­colía que me acom­paña e que, ao mes­mo tem­po, dá sen­ti­do á miña fidel­i­dade a esas raíces que nun­ca quero esque­cer.

ADDENDA.- O Bur­go vendé­mo­la can­do eu tiña 22 anos e, dende entón, sem­pre esti­vo en mans pri­vadas, cir­cun­stan­cia que me difi­cul­tara moito, se temos en con­ta a miña gran timidez, a súa visi­ta; men­tres que A Pere­g­ri­na, vendé­mo­la con 33 anos e coa nova de que foi o Con­cel­lo de Ames quen a mer­cara e con­ver­te­u­na nun espa­zo aber­to á xente de Bertamiráns para vis­i­ta­la e fac­er actos públi­cos. A cen met­ros foi con­struí­da unha nova capela coa «vel­la» Virxe Pere­g­ri­na, que está aber­ta sem­pre e ten cul­to diario.  

ACLARACIÓN.- Recomén­doche que cliques ou pre­mes na lig­azón de orballar.com por se queres ver a por­ta­da do blogue. Agradé­zo­cho sin­ce­ra­mente. No caso de que te molestase recibir as miñas entradas en galego, xa sabes, dáte de baixa deste blogue. Mil grazas. (Fog­ar da miña escri­ta) 

A «San­ta Com­paña» é unha das lendas máis mis­te­riosas, arraigadas e atrac­ti­vas do fol­clore galego.

É unha pro­ce­sión espec­tral de áni­mas en pena que per­cor­ren os camiños dun­ha par­ro­quia durante a noite. A súa apari­ción adoi­ta anun­ciar unha morte ou unha des­graza, e está sem­pre envol­ta nun ambi­ente de néboa, cheiro a cera e ó son dun­ha cam­paíña.

Curiosa­mente, non son só espíri­tos: a pro­ce­sión vai guia­da por unha per­soa viva, con­de­na­da a levar unha cruz e unha vela. Esta per­soa está baixo unha maldición e só pode lib­er­arse se con­segue pasar a cruz a out­ro mor­tal. A cren­za na «San­ta Com­paña» ten raíces na Idade Media e está vin­cu­la­da a tradi­cións euro­peas sobre pro­ce­sións de mor­tos.

En Gali­cia, tamén se coñece por out­ros nomes, como «Estanti­ga», espe­cial­mente na zona de Ourense.

A expre­sión «San­ta Com­paña» pode vir do latín sanc­tam cum pania, que algúns inter­pre­tan como “os que comen do mes­mo pan”, aín­da que esta eti­moloxía é moi dis­cu­ti­da.

Se te atopas coa «San­ta Com­paña» nun camiño galego envolto en néboa… o mel­lor que podes fac­er é evi­tar coller a cruz que che ofrece o vivo e debes respon­der con firmeza: «Xa teño cruz» e cruzar os bra­zos en for­ma de cruz. Isto obrí­gao a seguir o seu camiño. Ade­mais, debes por­tar unha cruz, unha estam­pa dun san­to ou unha figa (amule­to en for­ma de man) que pode pro­tex­erte da súa influ­en­cia.

Hai aldeáns que con­tan como, ó pasar por un cru­ceiro en ple­na noite, sen­t­iron un ven­to repenti­no e viron unhas luces en pro­ce­sión que se apaga­ban ó achegarse. Un deles ase­gu­ra que se pro­texeu facen­do un cír­cu­lo no chan e rezan­do, e que a comi­ti­va pasou sen dete­lo, pero dixo que nun­ca volveu camiñar só de noite por ese camiño. (Fog­ar da miña escri­ta)

Nacín en Com­postela, entre pedras mol­ladas e cam­pás que mar­ca­ban os días, e des­de aque­la primeira luz que me viu abrir os ollos souben que a escri­ta sería o meu fog­ar. Ago­ra vivo en Madrid, cidade de avenidas e ruí­do, mais nun­ca deix­ei de sen­tir que cada pal­abra que nace en min vén impreg­na­da da chu­via gale­ga, da saudade que me acom­paña coma unha som­bra fiel.

Hai libros que nacen coma un regre­so, coma un camiño de vol­ta á casa. Este é un deles. Fog­ar da miña escri­ta non é só un títu­lo, é unha declaración de perten­za, un lazo invis­i­ble que une Com­postela coa memo­ria, Madrid coa saudade, o pasa­do coa esper­an­za do mañá. Aquí se rec­olle todo o que fun deixan­do ao lon­go das décadas: poe­mas en prosa, ver­sos soltos, arti­gos, descricións, fras­es peque­nas que medraron coma sementes no papel e que con­teñen mun­dos enteiros. Este libro, Fog­ar da miña escri­ta, é a casa onde reúno todo o que fun deixan­do ao lon­go dos anos, dende os noven­ta ata hoxe mes­mo e ata mañá, porque escribir é sem­pre un acto de futuro.

Bertamiráns e Vedra foron dúas aldeas que mar­caron fon­da­mente as miñas primeiras décadas de vida, espa­zos de verán lon­go e lumi­noso onde o tem­po parecía deter o seu rit­mo e deix­a­ba que a infan­cia se ench­ese de xogos, de voces famil­iares e de paisax­es que aín­da hoxe me acom­pañan. Alí aprendín a mirar a ter­ra con ollos de perten­za, a sen­tir o rumor das árbores e o latexo das fes­tas peque­nas, a des­cubrir que a iden­ti­dade se con­strúe tamén entre corre­doiras e ríos, entre hor­tas e camiños de po. Foron veráns de apren­diza­xe silen­ciosa, de amizade inocente, de tardes que se alonga­ban ata o lus­co­fus­co, e cada lem­bran­za que gar­do de Bertamiráns e Vedra é unha fies­tra aber­ta á mor­riña, un recor­do que me devolve á raíz e que se con­ver­teu en mate­ria viva da miña escri­ta.

Escri­bo en galego porque é a miña raíz, porque é a lin­gua que me devolve á infan­cia e á ter­ra, porque é o latexo que me man­tén unido ao que son. Aín­da lonxe, nun­ca deix­ei de sen­tir que cada pal­abra era un regre­so, unha for­ma de dicir que sigo per­ten­cen­do a Com­postela, ás rúas estre­itas, ás prazas que gar­dan seg­re­dos, ao rumor da pedra mol­la­da. A mor­riña per­corre estas páx­i­nas, non como tris­teza senón como hor­i­zonte, como impul­so creador que me empurra a seguir escribindo.

Ago­ra que estou xubi­la­do teño máis tem­po, e ese tem­po é un rega­lo que me per­mite volver á escri­ta con cal­ma, con entre­ga, con ver­dade. Cada tex­to é unha habitación dis­tin­ta des­ta casa de pal­abras, e quen entre nela poderá pasear, deterse, recoñe­cerse, emo­cionarse. Non é só un com­pen­dio do pasa­do, é tamén unha apos­ta polo mañá, porque cada pal­abra escri­ta abre camiños que aín­da non exis­ten.

Fog­ar da miña escri­ta é o meu fog­ar, a miña casa aber­ta, o lugar onde se xun­tan Com­postela e Madrid, o pasa­do e o pre­sente, a memo­ria e a esper­an­za. Aquí está todo o que fun, todo o que son e todo o que quero seguir sendo. Que quen lea estas páx­i­nas sin­ta tamén esa mor­riña que me acom­paña, esa saudade que se trans­for­ma en beleza, esa escri­ta que é sem­pre regre­so e sem­pre par­ti­da.

Non é só un com­pen­dio do pasa­do. É tamén unha apos­ta polo mañá. Porque escribir é deixar pegadas que out­ros seguirán, é abrir camiños que aín­da non exis­ten. Fog­ar da miña escri­ta é un libro que se con­strúe sobre a memo­ria, pero que se prox­ec­ta cara ao futuro, coma quen acende unha luz para que out­ros poidan camiñar. (Fog­ar da miña escri­ta)